علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

بررسی ساختارمندی سوره ‏های قرآن و ترتیب چینشی آن‌ها با استفاده از تکنیک‏های پردازش زبان طبیعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم کامپیوتر، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشگاه شاهد
چکیده
بررسی ساختار سوره­ های قرآن در سال­های اخیر مورد توجه جدی پژوهشگران ساختاری قرآن قرار گرفته است. یکی از نظریه­ هایی که در این زمینه مطرح می شود، نظریه وحدت موضوعی­ است که اذعان می کند هر سوره قرآن حول یک موضوع واحد شکل گرفته است. نظریه احکام و تفصیل به عنوان یکی از مهم­ترین شاخه ­های وحدت موضوعی، بیان می­کند که خداوند متعال موضوع هر سوره را در فصل اول بیان و در فصول بعد به صورت­های مختلف تفصیل می دهد و در نهایت در فصل پایانی نتیجه‌گیری می‌نماید. در این مقاله قصد داریم این دو نظریه را با استفاده از تکنیک های پردازش زبان طبیعی مورد مطالعه قرار دهیم. در این راستا با استفاده از سه روش tf-idf، تعبیه کلمات word2vec و باهم ­آیی ریشه­ ها در آیات، تشابه ریشه­ های قرآنی محاسبه شد. سپس میزان تشابه مفاهیم موجود در سوره­ ها با یکدیگر محاسبه و با حالت تصادفی مقایسه گردید. نتایج بدست آمده نشان می­دهد که سوره های قرآن انسجام معنایی دارند؛ به اینصورت که مفاهیم و مطالب درون سوره­ ها حول یک موضوع خاص مطرح شده است. علاوه بر این، بررسی شباهت فصل اول و آخر و همچنین فصل اول و فصول بعدی هر سوره نشان می دهد که نظریه احکام و تفصیل برای بسیاری از سوره ها صادق است. در انتها با بررسی شباهت سوره ­ها با یکدیگر بر اساس فاصله ترتیبی آنها در قرآن و همچنین فاصله زمانی نزول آن­ها در طول تاریخ، مشخص شد که سوره ­هایی که از نظر چینشی به یکدیگر نزدیک­ترند، شباهت بیشتری نیز با یکدیگر دارند. لذا به نظر می­رسد که کلیّت قرآن دارای نظم چینشی­ است و سوره­ های قرآن در خوشه­ های مرتبط با یکدیگر در قرآن چیده شده­ اند.
کلیدواژه‌ها