علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

اقتضائات متن کاوی هوشمند در تحلیل نگره‌های ادبیات عرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم اسلامی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
چکیده
نگره‌های سنتی ادبیات عرب بر پایه پیچیدگی ادبی و بلاغی گاه از منطق ریاضی و کاربردی خارج شده و ابزارهای هوشمند ماشینی را برای پیشبرد اهداف متن‌کاوی با چالش روبرو ساخته‌اند. ایجاد انواع مختلف اسمی و حرفی برای برخی کلمات پرکاربرد مانند «ال» و تعدد معانی گوناگون برای کلماتی همچون «قد» و «همزه» در نظرات اندیشمندان علم صرف و نحو، چالش ابهام واژگانی و ابهام ساختاری را در کلام عربی در پی داشته است. نقش‌ها و تأویل‌های پیچیده نحوی در مانند «ما» و عطف خبر بر انشا و تقدیرهای نامأنوس در مثل ضمیر شأن، جواب شرط مقدم و مانند آن نیز بر شکاف نحوی و معنایی جملات عربی دامن زده است. این نگارش یک پژوهش توصیفی تحلیلی است که با نقد نظرات مشهور اندیشمندان این عرصه، در تلاش بوده است که نگرشی نوین را مبتنی بر رویکرد رایانشی در اختیار محققین قرار دهد. پذیرش اقتضائات متن‌کاوی هوشمند توانسته است ما را در تحلیل نظریه‌های سنتی به سویی رهنمون سازد که دیدگاه‌های کاربردی و سازگار با یادگیری ماشینی، مورد توجه بیشتری قرار گیرند. محصول علمی و عملی مبتنی بر نوآوری‌های این پژوهش را می‌توان در عملکرد پایگاه قاموس نور و بخش اعراب پایگاه جامع قرآنی که توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور در اختیار محققین قرار گرفته است، مشاهد نمود.
کلیدواژه‌ها

. Ibn Bābawayh, Muḥammad b. ʿAlī. (1999). ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (A.S.). Tehran, Iran: Jahān.
2. Ibn Jinnī. (2008). Al-Khaṣāʾiṣ. Beirut, Lebanon: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
3. Ibn al-Ṣāʾigh, Yaʿīsh b. ʿAlī. (n.d.). Sharḥ al-Mufaṣṣal. Cairo, Egypt: Al-Maktabah al-Tawfīqiyyah.
4. Ibn ʿAbbād, Ismāʿīl (Ṣāḥib b. ʿAbbād). (1993). Al-Muḥīṭ fī al-Lugha. Lebanon: ʿĀlam al-Kutub.
5. Ibn ʿAqīl, ʿAbd Allāh b. ʿAbd al-Raḥmān. (1979). Sharḥ Ibn ʿAqīl ʿalā Alfiyyat Ibn Mālik fī Thawbihi al-Jadīd. Qom, Iran: Center for Seminary Management.
6. Ibn Qutayba, ʿAbd Allāh b. Muslim. (1986). Taʾwīl Mukhtalif al-Ḥadīth. Beirut, Lebanon: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
7. Ibn Manẓūr, Muḥammad b. Makram. (1994). Lisān al-ʿArab. Beirut, Lebanon: Dār al-Fikr.
8. Ibn Hishām, ʿAbd Allāh b. Yūsuf. (1996). Mughnī al-Labīb. Qom, Iran: Muʾassasat Sayyid al-Shuhadāʾ.
9. Al-Azharī, Muḥammad b. Aḥmad. (2000). Tahdhīb al-Lugha. Beirut, Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
10. Al-Azharī, Khālid b. ʿAbd Allāh. (n.d.). Sharḥ al-Taṣrīḥ. Beirut, Lebanon: Dār al-Fikr.
11. Badīʿ, Yaʿqūb. (2006). Mawsūʿat al-Naḥw wa-al-Ṣarf. Qom, Iran: Istiqlāl.
12. Balāghī Najafī, Muḥammad Jawād. (1999). Ālāʾ al-Raḥmān. Qom, Iran: Baʿthat.
13. Jāmī, ʿAbd al-Raḥmān. (2009). Sharḥ Mullā Jāmī. Beirut, Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
14. Al-Jawharī, Ismāʿīl b. Ḥammād. (1984). Al-Ṣiḥāḥ. Beirut, Lebanon: Dār al-ʿIlm lil-Malāyīn.
15. Ḥasan, ʿAbbās. (1988). Al-Naḥw al-Wāfī. Tehran, Iran: Nāṣir Khosrow.
16. Khuḍarī, Muḥammad. (2010). Ḥāshiyat al-Khuḍarī. Beirut, Lebanon: Dār al-Fikr.
17. Darwīsh, Muḥyī al-Dīn. (1995). Iʿrāb al-Qurʾān. Syria: Dār al-Yamāmah.
18. Raḍī al-Dīn al-Astarābādī. (2005). Sharḥ al-Raḍī. Tehran, Iran: Muʾassasat al-Ṣādiq.
19. Raḍī al-Dīn al-Astarābādī. (2016). Sharḥ Shāfiyat Ibn al-Ḥājib. Beirut, Lebanon: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
20. Al-Zabīdī, Muḥammad. (1994). Tāj al-ʿArūs. Beirut, Lebanon: Dār al-Fikr.
21. Al-Zamakhsharī, Maḥmūd. (2020). Asās al-Balāgha. Beirut, Lebanon: Dār Ṣādir.
22. Al-Sāmarāʾī, Fāḍil. (2006). Al-Jumla al-ʿArabiyya. Jordan: Dār al-Fikr.
23. Al-Sāmarāʾī, Fāḍil. (2007). Maʿānī al-Naḥw. Beirut, Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth.
24. Saryānī, Ḥabīb. (2016). Lexical Network of Arabic. Rahavard-e Noor, 57, 47–56.
25. Saryānī & Hāshimī. (2020). Nūr Engine. Conference Proceedings, 337–390.
26. Saryānī & Towḥīdī. (2020). Qāmūs Nūr. Conference Proceedings, 281–336.
27. Sībawayh. (1990). Kitāb Sībawayh. Beirut, Lebanon: Muʾassasat al-Aʿlamī.
28. Al-Suyūṭī. (2010). Hamaʿ al-Hawāmiʿ. Beirut, Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth.
29. Shekarallahifar, M. (2022). Intelligent Arabic Processing Meeting. Retrieved from rahavardnoor.ir
30. Ṣāfī, Maḥmūd. (1997). Al-Jadwal fī Iʿrāb al-Qurʾān. Beirut, Lebanon: Dār al-Rashīd.
31. Al-Ṣabbān, Muḥammad. (1997). Ḥāshiyat al-Ṣabbān. Beirut, Lebanon: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
32. Ṭabāṭabāʾī, Sayyid Muḥammad Riḍā. (2016). Sarf-e Sādeh. Qom, Iran: Dār al-ʿIlm.
33. Ṭayyib, ʿAbd al-Ḥusayn. (1990). Aṭyab al-Bayān. Tehran, Iran: Islām.
34. ʿĀdel et al. (2021). Text Mining Review. Linguistic Studies, 66, 503–531.
35. ʿAlīdūst, Abū al-Qāsim. (2014). Salsabīl. Qom, Iran: Oswah.
36. Fakhr al-Dīn al-Rāzī. (1999). Mafātīḥ al-Ghayb. Beirut, Lebanon: Dār Iḥyāʾ al-Turāth.
37. Al-Kulaynī. (1987). Al-Uṣūl min al-Kāfī. Tehran, Iran: Dār al-Kutub al-Islāmiyya.
38. Al-Murādī, Ḥasan. (1992). Al-Jinī al-Dānī. Beirut, Lebanon: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya.
39. Al Shamsi & Abdallah. (2021). Sentiment Analysis Review. Advances in Science, Technology and Engineering Systems Journal, 6, 1012–1023.
40. Lovins, J. (1968). Stemming Algorithm. Mechanical Translation, 11, 22–31.
41. Sembok & AbuAta. (2013). Arabic Stemming. LNECS, 3, 1577–1582.
42. Van Otten Neri. (2023a). Syntactic Analysis. Retrieved from spotintelligence.com
43. Van Otten Neri. (2023b). Arabic NLP. Retrieved from spotintelligence.com