علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

از انسان‌محوری تا هوش مصنوعی: چالش‌های پژوهشی در علوم انسانی دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه فلسفه اسلامی- پژوهشکده فلسفه- پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
گسترش و تنوع دسترس‌پذیری محتواها و منابع در علوم انسانی دیجیتال، پژوهشگران علوم انسانی را با چالشی جدی روبرو ساخته است. این چالش تا یک سطح بحرانی و غیرقابل‌حل پیش رفته است.اگر اعتبار و پایایی یک پژوهش به‌سان عمده به گردآوری حداکثریِ یا کامل محتواها بستگی دارد، پژوهشگر چگونه می‌تواند از بین انبوهی از داده‌ها به نتیجه برسد؟ یک راه حل این است که استنتاج را به هوش مصنوعی بسپاریم تا با قدرت و سرعت ایده‌آل یا ایده‌‌آل‌تر از نیروی انسانی به گردآوری بپردازد. این خطر وجود دارد که استفاده از هوش مصنوعی برای گردآوری حداکثری یا کامل محتواها، تبعات جبران‌ناپذیری داشته باشد که یکی- و شاید مهمترین آنها- از دست‌رفتن اختیار انسان در پژوهش است که به خلع ید او از دستیابی به نتایج مورد انتظار و در نتیجه تولد «علوم انسانی ماشینی» منتهی خواهد شد. با در‌نظر‌گرفتن این موضوع که یکی از عوامل دگرگون‌کننده اصلی علوم انسانی در آغاز قرن بیست و یکم، تغییر از آنالوگ به طیف گسترده‌ای از منابع دیجیتالی است، و از سویی علوم انسانی دیجیتال باید تا حد زیادی علوم انسانی باقی بمانند، این پرسش مطرح شده است که علوم انسانی تا چه حد دیجیتالی می‌شوند؟ شاید یک پاسخ این باشد که آن چه در اینجا مورد نیاز است، یک علوم انسانی دیجیتال معتدل است که در آن، گرچه بیشتر علوم انسانی با تغییر مواجه خواهند شد و در نتیجه همه بخش‌های علوم انسانی تا حدی دیجیتالی می‌شوند، اما همه به‌یک‌اندازه دیجیتالی نمی‌شوند. بنابراین، مسئله اصلی در اینجا بیشتر یا کمتر دیجیتال‌بودن است.
کلیدواژه‌ها