علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

اخلاق و چالش‌های استفاده از هوش مصنوعی در مطالعات علوم اسلامی و انسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پسا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 فارغ التحصیل دکتری، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
با پیشرفت شتابان هوش مصنوعی و گسترش کاربردهای آن در حوزه‌های گوناگون، علوم اسلامی و انسانی نیز از این تحول فناورانه تأثیر پذیرفته‌اند. بهره‌گیری از فناوری‌های هوشمند در پردازش متون دینی، تحلیل مفاهیم اسلامی و استنتاج احکام شرعی، فرصت‌های بی‌سابقه‌ای را برای پژوهشگران فراهم کرده است. با این حال، به‌کارگیری این فناوری‌ها با چالش‌های اخلاقی متعددی همراه است که نیازمند بررسی‌های عمیق و ارائه راهکارهای مناسب می‌باشد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی، به واکاوی چالش‌های اخلاقی ناشی از استفاده هوش مصنوعی در مطالعات علوم اسلامی و انسانی می‌پردازد. از جمله مسائل مورد بررسی می‌توان به سوگیری الگوریتمی، تحریف مفاهیم دینی، مسئولیت‌پذیری در تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی، تهدیدهای مرتبط با حریم خصوصی و امنیت داده‌ها، و تأثیرات فرهنگی و اجتماعی اشاره کرد. روش تحقیق این مطالعه مبتنی بر تحلیل کیفی داده‌ها و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای است که ابعاد مختلف این چالش‌ها را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی در مطالعات اسلامی، بدون توجه به اصول اخلاقی، می‌تواند منجر به تحریف متون، تفسیر نادرست آموزه‌های دینی و تضعیف هویت فرهنگی شود. همچنین مشخص شد که برای کاهش این مخاطرات، تدوین چارچوب‌های اخلاقی و نظارتی دقیق، طراحی مدل‌های شفاف و قابل‌کنترل هوش مصنوعی، و تلفیق دانش انسانی با فناوری‌های هوشمند ضروری است. نوآوری این پژوهش در ارائه مدلی جامع برای نظارت و مدیریت اخلاقی هوش مصنوعی در علوم اسلامی و انسانی نهفته است؛ مدلی که می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای تحقیقات آینده و سیاست‌گذاری‌های مرتبط مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عباسپور، محمد. (۱۳۹۸). اخلاق در دنیای فناوری: چالش‌ها و فرصت‌ها. تهران: انتشارات علمی.
حسینی، مرتضی و عباسی، جواد. (۱۳۹۹). چالش‌های اخلاقی در پردازش اطلاعات دینی با هوش مصنوعی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
کریمی، سعید و صالحی، علی. (۱۳۹۸). عدالت در هوش مصنوعی: اصول اخلاقی در پردازش داده‌های دینی. تهران: انتشارات آستانه.
محمدی، حسن. (۱۳۹۹). هوش مصنوعی و کرامت انسانی: اخلاق در فناوری‌های دیجیتال. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رفیعی، مجید. (۱۳۹۷). هوش مصنوعی و اخلاق در علوم اسلامی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم اسلامی.
نظری، مسعود. (۱۳۹۹). هوش مصنوعی و قرآن‌پژوهی. تهران: نشر دانشگاهی.
امین، ابراهیم. (۱۳۹۸). الگوریتم‌های پردازش زبان طبیعی در متون حدیثی. تهران: انتشارات فرهنگ اسلامی.
میرزایی، حسین. (۱۴۰۰). چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در مطالعات دینی. مشهد: نشر دانشگاه فردوسی.
حسینی، رضا. (۱۴۰۱). چالش‌های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در علوم انسانی. قم: انتشارات معارف اسلامی.
جعفری، فرید. (۱۳۹۹). تأثیر هوش مصنوعی بر فرآیند اجتهاد و تفسیر دینی. تهران: نشر پژوهشگاه علوم انسانی.
حسین‌زاده، علی. (۱۴۰۰). چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در علوم اسلامی. انتشارات پژوهش‌های اسلامی.
کامیابی، مجتبی. (۱۳۹۹). چالش‌های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در علوم انسانی. انتشارات آفرینش.
محمدی، علی. (۱۳۹۹). چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در علوم اسلامی. انتشارات پژوهش‌های اسلامی.
حسینی، یوسف. (۱۴۰۰). نظارت اخلاقی بر هوش مصنوعی. انتشارات علم و فناوری.
فیروزآبادی، علیرضا. (۱۳۹۸). چالش‌های حریم خصوصی در عصر دیجیتال. انتشارات آینده.
جعفری، محسن. (۱۳۹۹). امنیت اطلاعات در دنیای دیجیتال. انتشارات علم و فناوری.
جعفری، محسن. (۱۳۹۷). اجتهاد و روش‌های آن در عصر جدید. انتشارات فقهی.
بیات، محمد. (۱۴۰۰). چالش‌های فقهی و اخلاقی اجتهاد در عصر دیجیتال. انتشارات اسلامی.
رستگار، حسین. (۱۳۹۹). فقه اسلامی و هوش مصنوعی. انتشارات دینی.
محمدی، حسین. (۱۳۹۸). فرهنگ اسلامی و چالش‌های دیجیتال. انتشارات اسلامی.
کاشفی، علی. (۱۴۰۰). هوش مصنوعی و فرهنگ اسلامی. انتشارات دینی.
نصیری، مهدی. (۱۳۹۷). چالش‌های جهانی‌سازی و هویت اسلامی. انتشارات فرهنگی.
محمودی، سجاد. (۱۴۰۱). نظریه‌های فرهنگی و فناوری دیجیتال. انتشارات پژوهشی.
محسنی، حسین. (۱۳۹۹). اخلاق دیجیتال و چالش‌های آن در دنیای اسلامی. انتشارات اسلامی.
سیستانی، علی. (۱۳۹۵). فقه و فناوری‌های نوین. انتشارات فقهی.
زارعی، حسین. (۱۴۰۲). هوش مصنوعی و حریم خصوصی. انتشارات پژوهشی.
فتحی، حسن. (۱۳۹۸). اخلاق هوش مصنوعی در مطالعات اسلامی. انتشارات اسلامی.
ایمانی، محمد. (۱۴۰۰). امنیت داده‌ها در فضای دیجیتال. انتشارات دانشگاهی.
ایمانی، محمد. (۱۳۹۹). اخلاق هوش مصنوعی و آینده حقوق بشر. انتشارات دانشگاهی.
Stuart, J. (2020). Ethical Challenges of Artificial Intelligence in Humanities Studies. Oxford: Oxford University Press.
Johnson, K. (2018). Artificial Intelligence in Religion: Challenges and Opportunities. Cambridge: Cambridge University Press.
Zeng, Y., Lu, E., & Huang, Z. (2020). Artificial Intelligence and Ethics. Springer.
Martin, S. (2018). Ethics in Artificial Intelligence. Oxford University Press.
Klein, J. (2021). AI in Cultural Contexts. Routledge.
Lin, P. (2016). Ethics of Artificial Intelligence and Robotics. Stanford Encyclopedia of Philosophy.
Gunkel, D. J. (2018). The Ethics of Artificial Intelligence. Routledge.
Bryson, J. (2018). Artificial Intelligence and Ethics. Oxford University Press.
Solove, D. J. (2008). Understanding Privacy. Harvard University Press.
Zeng, D. et al. (2020). Security and Privacy in Artificial Intelligence. Springer.
Binns, R. (2018). The Ethics of Privacy in Artificial Intelligence. Wiley.
Raji, I. D., & Buolamwini, J. (2019). Actionable Auditing: Investigating the Impact of Publicly Naming Biased Performance Results of Commercial AI Products. ACM.
Müller, V. (2019). The Ethics of Artificial Intelligence. Cambridge University Press.
Raz, J. (2009). The Authority of Law. Oxford University Press.
Pew Research Center (2020). The Impact of AI on Religion. Pew Research Center.
Gillespie, T. (2018). Algorithmic Culture. Oxford University Press.
Appiah, K. (2016). The Ethics of Identity. Harvard University Press.
Floridi, L. (2018). The Ethics of Information. Oxford University Press.
Zuboff, S. (2019). The Age of Surveillance Capitalism. PublicAffairs.
O'Neil, C. (2016). Weapons of Math Destruction. Crown Publishing Group.
Hasan, M. (2020). "Ethical Challenges in NLP." Journal of Artificial Intelligence Ethics.
Sullivan, B. (2019). Ethics of AI. MIT Press.
Taylor, M. (2018). "The Role of Data Privacy in Research." Journal of Data Ethics.
Binns, R. (2018). The Ethics of Artificial Intelligence and Robotics. Oxford University Press.
Gunkel, D. J. (2018). Robot Rights. MIT Press.
Bryson, J., et al. (2017). "The Ethics of Artificial Intelligence." Journal of Artificial Intelligence.