علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

چالش‌ها و فرصت‌های حکمرانی هوشمند در جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر علوم انسانی دیجیتال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم سیاسی، دانشگاه امام حسین(ع)، تهران، ایران
چکیده
تحولات شتابان فناوری و گسترش کاربردهای علوم انسانی دیجیتال، الگوهای حکمرانی را در سطح جهانی دستخوش تغییر کرده است. در جمهوری اسلامی ایران، با وجود ظرفیت‌های فنی و زیرساختی، بهره‌گیری نظام‌مند از این فناوری‌ها در فرآیند حکمرانی هوشمند همچنان با محدودیت‌ها و چالش‌هایی روبه‌روست. مسئله اصلی این پژوهش، شناسایی موانع و فرصت‌های پیش روی پیاده‌سازی حکمرانی هوشمند در ایران با تأکید بر ظرفیت‌های علوم انسانی دیجیتال و انطباق آن با مبانی دینی و قانونی نظام است. هدف پژوهش، ارائه تحلیلی جامع از وضعیت موجود و پیشنهاد مسیرهای ارتقاء کارآمدی حکمرانی در بستر دیجیتال است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر رویکرد توصیفی- تبیینی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که چالش‌هایی چون کمبود نیروی انسانی متخصص، ضعف در چارچوب‌های قانونی و تنظیم‌گری و مقاومت فرهنگی- سازمانی، مانع بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های دیجیتال شده‌اند. در مقابل، فرصت‌هایی همچون ارتقاء شفافیت، بهبود مشارکت عمومی و هم‌افزایی علوم اسلامی با داده‌کاوی اجتماعی، امکان گذار به حکمرانی هوشمند را فراهم می‌آورد. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که تحقق حکمرانی هوشمند در ایران نیازمند رویکردی تلفیقی، متکی بر زیرساخت فنی، تحول نهادی و بازنگری سیاستی در چارچوب ارزش‌های اسلامی است.
کلیدواژه‌ها

 

1.          احمدی‌لفورکی، بهزاد (۱۴۰۲)، بایسته‌های راهبرد ایران در حکمرانی دیجیتال و حکمرانی سایبری، تهران: کتاب راهبرد.
2.                  امام خمینی، روح‌الله (۱۳۷۸)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
3.         آقاسی، مهدی و همکاران (۱۴۰۳)، «مسائل و چالش‌های حکمرانی داده‌های ملی در جمهوری اسلامی ایران»، اولین کنفرانس ملی حکمرانی داده، تهران، (https://civilica.com/doc/2171073).
4.                  بردیک، آن و همکاران (۱۳۹۷)، علوم انسانی دیجیتال، ترجمه مهدی صداقت پیام، تهران: سمت.
5.         خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات و پیام‌ها، پایگاه اطلاع‌رسانی ((http://farsi.khamenei.ir.
6.         السان، بابک و عباسی سرمدی، مهدی (۱۴۰۳)، «شهروندی دیجیتال در جهانی بدون مرز: تحولات جمعیتی و چالش‌های حکمرانی در عصر دیجیتال»، فصلنامه مطالعات جمعیتی، سال دهم، شماره ۳.
7.         شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۳۹۰)، نقشه جامع علمی کشور، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
8.                  شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۳۹۹)، سند تحول دیجیتال، تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
9.         صالح‌نیا، علی و احمدی، رضا (۱۴۰۱)، «شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال بیست‌و‌پنجم، شماره ۱.
10.      فرزام‌نیا، نیما و همکاران (۱۳۹۹)، «ارائه الگوی حکمرانی خوب امنیت فضای سایبری در سازمان‌های دفاعی»، فصلنامه مدیریت نظامی، سال بیستم، شماره ۷۷.
11.       کدیور، محسن (۱۳۸۷)، نظریه‌های دولت در فقه شیعه، تهران: نشر نی.
12.      الماسی، مجید و همکاران (۱۴۰۲)، شفافیت حکمرانی؛ حکمرانی شفاف (مجموعه‌ای در باب مفهوم، ابعاد و اقتضائات شفافیت در نظام حکمرانی جمهوری اسلامی ایران)، تهران: سازمان جهاد دانشگاهی تهران.
13.      مرکز ملی فضای مجازی (۱۳۹۹)، سند تحول دیجیتال جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز ملی فضای مجازی.
14.      مطهری، مرتضی (۱۳۷۸)، پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: صدرا.
15.             مهرابی شرف‌آبادی، هادی و همکاران (۱۴۰۳)، «ارائه الگوی فراترکیب فرصت‌ها و چالش‌های حکمرانی شبکه‌ای در عصر دیجیتال»، فصلنامه مدیریت دولتی ایران، سال هفتم، شماره ۳.
16.       ناصرخانی، صفیه و رمضانی، الهام (۱۴۰۳)، «حکمرانی هوشمند در عصر اقتصاد دیجیتال: فرصت‌ها، چالش‌ها و بررسی تجربیات موفق جهانی»، اولین کنفرانس ملی حکمرانی هوشمند، تهران، (https://civilica.com/doc/2242406).
17.      نجفی رستاقی، حیدر و عبدالحسین‌زاده، محمد (۱۴۰۲)، «چالش‌ها و راهکارهای تحقق حکمرانی هوشمند در کشور و ارائه توصیه‌های سیاستی برای مجلس شورای اسلامی»، ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، سال سی‌و‌یکم، شماره ۳.
18.      هاشمی، سیدمحمد (۱۳۹۱)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: میزان.
19.      Berry, David (2017). Digital Humanities: Knowledge and Critique in a Digital Age. London: Routledge.
20.      Berry, David (2019). Critical Digital Humanities. Routledge.
21.      Berry, David M. (2012). Understanding Digital Humanities. London: Palgrave Macmillan.
22.      Castells, Manuel (2009). Communication Power. Oxford; New York: Oxford University Press.
23.      Castells, Manuel (2010). The Rise of the Network Society (The Information Age: Economy, Society, and Culture, Volume 1). 2nd Edition, with a New Preface. Chichester: Wiley-Blackwell.
24.      Creswell, John W. (2013). Qualitative Inquiry & Research Design. Los Angeles: SAGE Publications.
25.      Esposito, John L. (2011). Islam and Politics. Syracuse: Syracuse University Press.
26.      Evans, John, et al. (2022). Cultural Analytics in Governance. New York: Springer.
27.      Fender, John (2020). Evidence-Based Policy in the Digital Age. London: Routledge.
28.      Fukuyama, Francis (2013). What Is Governance?. Governance, 26(3).
29.      Harrison, Teresa, & Donnelly, Patrick (2021). Networked Governance in the Digital Era. Oxford: OUP.
30.      Hayles, N. Katherine (2018). Unthought: The Power of the Cognitive Nonconscious. Chicago: University of Chicago Press.
31.      Hoffman, Karin (2017). Smart Governance and Good Governance. Berlin: Springer.
32.      Johnson, Yvette (2015). E-Government and Smart State. New York: Palgrave.
33.      Kalinowski, Tomasz (2020). Artificial Intelligence and Political Decision-Making: Risks and Opportunities. AI & Society, 35(2), 199–210.
34.      Kettunen, Pertti & Kallio, Jari (2021). Smart Governance and ICT in Public Administration. Helsinki: University of Helsinki Press.
35.      Kim, Young  (2019). Smart Cities and Governance. Seoul: SNU Press.
36.      Kirschenbaum, Matthew (2012). What Is Digital Humanities?. Minneapolis: University of Minnesota Press.
37.      Kwon, Hyeong  & Park, Sung  (2019). Social Data Analytics for Smart Governance. Seoul: Korean Institute of Public Administration.
38.      Meijer, Albert & Bolívar, Manuel (2016). Governing the Smart City: A Review of the.
39.      Murray, Andrew, et al. (2018). Data-Driven Governance. Cambridge: Cambridge University Press.
40.      Neuman, William Lawrence (2014). Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches. Boston: Pearson.
41.      OECD. (2020). Digital Government Review: Enhancing Public Sector Performance. Paris: OECD Publishing.
42.      Rhodes, Rod (1996). The New Governance: Governing without Government. Political Studies, 44(4).
43.      Riccardi, Paolo (2020). Smart Governance and Social Control. Milan: FrancoAngeli.
44.      Schwab, Klaus (2017). The Fourth Industrial Revolution. New York: Crown Business.