علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

علوم اسلامی و انسانی دیجیتال

بررسی تطبیقی ظرفیت‌های هوش مصنوعی در بازسازی هویت و آگاهی انسانی از منظر حکمت متعالیه صدرالمتألهین و فلسفه ذهن جان سرل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری کلام اسلامی دانشگاه قم، مدرس دانشگاه امیرکبیر؛تهران، ایران
2 دانش‌آموخته دکتری مبانی نظری اسلام دانشگاه معارف اسلامی، مدرس دانشگاه امیرکبیر؛تهران، ایران
چکیده
این مقاله به تحلیل فلسفی مفهوم هویت در زمینه هوش مصنوعی از منظر حکمت متعالیه ـ به‌ویژه دیدگاه‌های ملاصدرا ـ و فلسفه معاصر می‌پردازد. با پیشرفت‌های سریع در حوزه هوش مصنوعی به‌عنوان یکی از نوآوری‌های برجستۀ علوم رایانه، پرسش‌هایی بنیادین دربارۀ بازسازی هویت انسانی و مقایسۀ آن با هوش طبیعی مطرح شده است. در این پژوهش، ظرفیت‌ها و محدودیت‌های فلسفی هوش مصنوعی از منظر صدرالمتألهین و جان سرل بررسی شده و تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های آن‌ها دربارۀ هویت و آگاهی در ماشین‌ها و سامانه‌های هوشمند ارائه می‌گردد. بر اساس دیدگاه این دو اندیشمند، هوش مصنوعی با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، قادر به دستیابی به هویت انسانی نیست؛ زیرا فاقد ویژگی‌های بنیادین همچون آگاهی، قصدیت و تجرد است. جان سرل بر این باور است که سامانه‌های مصنوعی هرگز به آگاهی واقعی دست نخواهند یافت؛ چراکه درک معنای واقعی و تجربه آگاهی، از ویژگی‌های منحصر به‌فرد مغز و ذهن انسان است و نمی‌توان آن را به ماشین‌ها نسبت داد. او این دیدگاه را با طرح آزمایش مشهور «اتاق چینی» و نقدهای متعدد بر نظریه‌های رایج دربارۀ هوش مصنوعی، به‌طور مستمر تقویت کرده است.
کلیدواژه‌ها

شیرازی، صدرالمتألهین، (1368 ش)، «الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة»، بیروت: دار أحیاء التراث العربی.
شیرازی، صدرالمتألهین، (1385ش)، «أسرار الآیات»، ترجمه: سیدمحمد موسوی، تهران: انتشارات حکمت.
ار.سرل، جان، (1382ش)، «ذهن، مغز، علم»، امیر دیوانی، قم، بوستان کتاب.
Searle, John R. Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
Searle, John R. The Rediscovery of the Mind. Cambridge: MIT Press, 1992.
Searle, John R. Mind: A Brief Introduction. New York: Oxford University Press, 2004.
Searle, John R. “Minds, Brains, and Programs.” Behavioral and Brain Sciences, vol. 3, no. 3, 1980, pp. 417–424.
Searle, John R. The Rediscovery of the Mind. Cambridge: MIT Press, 1992.
Searle, J. (1980). Minds, Brains, and Programs. Behavioral and Brain Sciences, 3(3), 417-424.
Searle, J. (1992). The Rediscovery of the Mind. MIT Press, p. 174.
Searle, J. (1995). The Problem of Consciousness. Journal of Consciousness Studies, 2(4), 324-332.
Dennett, D. (1991). Consciousness Explained. Little, Brown and Company, p. 76.
Dennett, D. (1995). Darwin's Dangerous Idea. Simon & Schuster, p. 302.
Searle, J. R. (1980). Minds, Brains, and Programs. Behavioral and Brain Sciences.
Searle, J. R. (1992). The Rediscovery of the Mind. MIT Press.
Russell, S., & Norvig, P. (2021). *Artificial Intelligence: A Modern Approach.* Pearson.
Searle, J. R. (1983). Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind. Cambridge University Press.